Özgül Öğrenme Bozukluğu
Özgül Öğrenme Bozukluğu (ÖÖB) Nedir?
Özgül Öğrenme Bozukluğu (ÖÖB): Bu bozukluk ilköğretim döneminde en sık karşılaşılan bozukluklardan biridir. Aileler ders başarısızlığı ve davranış sorunları nedeniyle doktora başvurur. Öğrenme güçlükleri okul yıllarında başlar.
Çocuğun akademik becerileri yaşına ve sınıfına göre beklenenden önemli ölçüde düşüktür ve okul başarısını ya da günlük yaşamsal etkinliklerini önemli derecede bozar. Zorluklar aşağıda belirtilen üç alanda görülmektedir:
- Okuma Bozukluğu (Disleksi)
- Yazılı Anlatım Bozukluğu (Disgrafi)
- Sayısal (Matematik) Bozukluk (Diskalkuli)
Öğrenme bozukluklarında çocuk, zekası normal olmasına rağmen akademik zorluklar yaşar.
Özgül Öğrenme Bozukluğu (ÖÖB) Belirtileri Nelerdir?
Genel belirtiler şunlardır:
- Sözcüklerin yanlış ya da yavaş ve çok çaba harcanarak okunması,
- Okuduğunu anlamada güçlük,
- Sözcük/harfleri doğru yazma güçlükleri,
- Yazılı anlatım güçlükleri,
- Sayıları yazma, dört işlem ya da hesaplamada güçlükler,
- Sayısal akıl yürütme güçlükleri.
Alt Tiplere Göre Belirtiler
Sadece Okuma Bozukluğu (Disleksi) Olan Çocuklarda:
- Doğru okuma,
- Okuma hızı ya da akıcılığı,
- Okuduğunu anlamada sorun vardır.
Yazılı Anlatım Bozukluğu Olan Çocuklarda:
- Sözcük/harfleri doğru yazma,
- Dilbilgisi ve noktalama doğruluğu,
- Yazılı anlatımın açıklığı ya da düzeninde sorun vardır.
Sayısal (Matematik) Bozukluk Görülen Çocuklarda:
- Sayı algısı,
- Matematik işlemlerini (toplama, çıkarma, çarpma, bölme gibi) ezbere yapma,
- Doğru ve akıcı hesaplama,
- Doğru matematiksel muhakemede sorun vardır.
Görülme Sıklığı ve Sebepler
Okul çağı çocuklarında %5-15 arasında bildirilmektedir. Erkeklerde kızlara kıyasla daha sık görülmektedir. Matematik bozukluğu okul çağındaki çocukların yaklaşık %5’inde görülür.
Sebepler: Genetik faktörler, nöroanatomik faktörler, çevresel faktörler (erken doğum, düşük doğum ağırlığı, dilin özellikleri) ve sosyal faktörler (ailenin eğitim düzeyi vb.) bulunmaktadır.
Farklı Yaşlarda Nasıl Görülür?
- Okul Öncesi Dönem
Bu dönemde tanı söz konusu değildir ancak riskli olgular tespit edilebilir.
Dil Alanındaki Sorunlar:
- Konuşmanın gecikmesi, telaffuz problemleri,
- Yeni kelime öğrenmede yavaşlık, basit yönergeleri takip etmede güçlük,
- Kreş şarkılarını ve tekerlemeleri öğrenmede zorluk, kafiyeli sözcük bulamama.
Motor Alandaki Sorunlar:
- Sakarlık, denge güçlüğü,
- Küçük nesnelerle (lego, yapboz) zorlanma, düğme ilikleme/ayakkabı bağlama zorluğu,
- Kalemi hatalı tutma, resim yapmaktan kaçınma.
Bilişsel Alandaki Sorunlar:
- Haftanın günlerini, sayıları, harfleri öğrenmede sorunlar,
- Sıralama ve sayma becerilerinde yetersizlik,
- Temel kavramları (sabah-akşam, aşağı-yukarı) öğrenmede güçlük.
Dikkat, Bellek ve Sosyal Alan:
- Dikkatin çabuk dağılması, dürtüsel davranış,
- İnsan ve nesnelerin isimlerini unutma, günlük rutinleri hatırlayamama,
- Hızlı duygudurum değişiklikleri ve iletişim güçlükleri.
- İlkokul Dönemi (En Sık Tanı Konulan Dönem)
Belirtiler öğrenme güçlüğünün alanına göre değişir.
Dil Alanındaki Sorunlar:
- Sesler ve harfler arasındaki bağlantının öğrenilmesinde yavaşlık,
- Yavaş ve yanlış okuma, satır atlama,
- Yazı yazma ödevlerinden kaçınma.
Matematik Alanındaki Sorunlar:
- Sembolleri (+, -, x) karıştırma,
- Çarpım tablosunu öğrenmede ve eldeli işlemlerde güçlük.
Bilişsel ve Dikkat Sorunları:
- Saati öğrenme, para hesabı yapma zorluğu,
- Çabuk unutma, bir işe odaklanma ve planlama güçlüğü.
- Ergenlik Dönemi
Daha önceden yeterli görülen performans düşmeye başlar.
- Okuma, yazma ve matematikten kaçınma,
- Yavaş okuma, okuduğunu özetlemede güçlük,
- Yabancı dil öğrenmede zorluk,
- Çok seçenekli testlerde başarısız olma, not alma becerilerinde yetersizlik,
- Organizasyon eksikliği ve sosyal davranış sorunları.
Tanı ve Eşlik Eden Durumlar
Nasıl Değerlendirilir? Alanında uzman bir çocuk ergen psikiyatrı, aile ve çocuktan alınan bilgiler ve klinik muayene (okuma hızı, yazma testi vb.) ile tanı koyar. Psikometrik testler (örneğin; Özgül Öğrenme Güçlüğü Bataryası) ve tıbbi incelemeler destekleyici olabilir.
Sık Görülen Eş Tanılar:
- Dil Bozukluğu
- Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)
- Gelişimsel Koordinasyon Bozukluğu
- Depresif Bozukluk ve Anksiyete Bozukluğu
- Davranım Bozukluğu
Özgül Öğrenme Bozukluğunun Tedavisi Nasıldır?
ÖÖB’nin tedavisinde eğitsel tedaviler önemli bir yer tutmaktadır. Ancak dikkat sorunu da eşlik ediyorsa (DEHB olmasa bile) dikkat ilaçları ile başlayıp ardından eğitsel programa yönlendirmek gerekebilir.
Okuma Bozukluğu (Disleksi): Fonolojik farkındalığı artıran programlar ve evde ortak kitap okuma yararlıdır.
Yazılı Anlatım Bozukluğu: Özgül metinleri planlama ve yazma stratejileri eğitimi, kompozisyon kalitesini artırır.
Matematik Bozukluğu: Birebir dersler ve matematik kaygısını azaltan, bol tekrarlı motivasyon artırıcı çalışmalar etkilidir.