Otizm Spektrum Bozukluğu

Otizm Nedir?

Otizm, çocukluk çağı nörogelişimsel bozukluklarından biridir. Belirtileri yaşamın ilk yıllarında başlamaktadır. Temel belirtileri sosyal–duygusal gelişimde gecikme veya sapmalar, konuşma gecikmesi veya olmaması ve tekrarlayıcı davranışlardan ibarettir.

Otizmde tekrarlayıcı oyunlar ve sosyal içe dönüklük gözlemlenebilir.

Otizmin Temel Belirtileri Nelerdir?

Bu durumun temel klinik özellikleri 3 grupta sıralanabilir:

1) Sosyal Gelişimde Aksama

Bu çocuklar kendi yaşıtlarında görülen sosyal becerileri sergilemezler. Örneğin:

• İlk bir sene göz teması kısıtlılığı, gülümsemeye yanıt vermeme, adı çağrılınca dönüp bakmama,
• Basit taklide dayalı becerilerin (bye-bye yapma, cee-e oyunu) gelişmemesi,
• İki yaşında tipik gelişen bir çocuk gibi basit kurallı oyunlar oynayamama,
• Üç yaşına geldiğinde yaşıtı ile karşılıklı senaryolu oyunlar oynamada yetersizlik.

Sıklıkla dış dünyaya karşı umursamazdırlar ve yalnızken daha huzurludurlar. Yetişkinlerin ilgisini çekmeye isteksizdirler. Karşı tarafın duygularını anlamakta güçlük çekebilirler.

2) Dil Gelişiminde Sorun

Bu çocukların önemli bir kısmının beklenilen yaşlarda anlamlı kelime ve sonra cümle kullanımı görülmez. Az sayıda çocukta baştan kelimeler ve kısıtlı cümleler varken 1-2 yaş arasında bunlar kaybolur.

• Kendilerinden “ben” yerine “o” diye söz edebilirler.
• Söylenenleri tekrarlama (ekolali), bazı cümle kalıplarını tekrarlama sıktır.
• Anlatım becerileri zayıftır, daha çok ilgi duydukları konularda ve mekanik bir sesle konuşma söz konusudur.

3) Tekrarlayıcı Davranışlar, Rutine Bağlılık ve Duyusal Problemler

• a) Tekrarlayıcı Hareketler:Parmak ucunda yürüme, el çırpma, kol çırpma, sallanma, dönme vb.
• b) Tekrarlayıcı İlgiler ve Takıntılar:Sürekli aynı oyuncakla tekrarlayıcı oyunlar oynama, bazı objelere karşı aşırı ilgi.
• c)Rutine bağlılık, değişime tepki: Her gün aynı program tekrarı istemeleri, ani değişimlerden huzursuz olması.
• d)Duyusal problemler: Ses, koku, tat ve dokunsal olarak aşırı/az duyarlılık görülebilir.

İlk Belirtiler Nelerdir?

1 yaş öncesi:

• Göz kontaktı eksikliği,
• Yalnız kalmaktan mutlu olma,
• Yabancı birinin yanında kaygılanmama,
• Adına seslenince bakmama (8-10 ay),
• Hecelerin olmayışı (dada, mama).

1-3 yaş arası:

• Ortak dikkat gelişmemesi,
• Basit taklit becerileri (bye-bye, öpücük gönderme) olmaması,
• Yaşıtlarına ilgi göstermeme,
• Yaşa uygun olmayan objelerle (elektronik, kredi kartı, deterjan kutusu vs.) takıntılı şekilde oynama,
• Tekrarlayıcı motor hareketler (parmak ucunda yürüme, sallanma, dönme).

Otizm Tanısı Hangi Yaşta Konulabilir?

Çocuk hangi yaşta yeterince sosyal ve duygusal iletişim kurmuyorsa ve yaşıtları gibi konuşma becerisi gelişmemişse o yaşta otizm tanısı açısından değerlendirilmelidir.1-2 yaş arasında diğer gelişimsel geriliklerle karışabilir ancak 1.5-2 yaş arasında klinik görünüm daha net ayrılabilir hale gelmektedir. Riskli her bebekte en erken yaştan itibaren müdahale etmek önemlidir.

Otizm Tanısı için Gereken İncelemeler

Otizm tanısı klinik görüşme ile aileden edinilen bilgi, çocuğu gözlemlemek ve ailenin evde çocukla etkileşim içinde olduğu zamana ait videoların incelenmesi ile konulur.

Gelişim testleri çocuğun gelişimsel becerilerini değerlendirmek için yararlıdır.

Ailenin verdiği bilgi ve gözlem sonucu saptanan tıbbi sorunlar için gereken uzmanlar (genetik, nöroloji vs.) konsültasyon istenir.

Rutin olarak her çocukta işitme testi, kan tablosu ve gerektiğinde aminoasit profili ve açil karnitin profili bakılır. Epilepsi şüphesi varsa EEG çekilir.

Otizm Hangi Bozukluklarla Karışabilir?

Genelde çocukluk çağında sosyal-iletişimsel alanda gecikme ile seyreden; zihinsel yetersizlik, konuşma gecikmesi, bağlanma bozukluğu, işitme engelline bağlı iletişimsel aksama gibi tablolarla karışabilir

Otizm Tek Bir Hastalık mıdır?

Otizm veya otistik bozukluk benzer tablolar ile birlikte otizm yelpazesini (spektrumunu) oluşturmaktadır. Bu yelpazede yer alan olguların birbirinden farklı düzeyde sözel becerileri, zihinsel kapasiteleri ve eşlik eden fiziksel ve psikiyatrik bozuklukları vardır. Dolayısıyla hiçbir otizmli diğerine benzemez, tek ortak yönleri sosyal-iletişimsel yönlerinde yaşıtlarından farklılıklarının olması ve tekrarlayıcı ilgileridir. Dolayısıyla tek bir otizmden ziyade otizmlerden söz etmek doğrudur.

Otizm ne sıklıkta görülür?

Amerika’da yapılan son çalışmalar her 36 çocuktan birinde otizmden söz etmektedir. Erkeklerde kızlara oranla daha fazla görülmektedir. Ancak kızlarda tanı ihmali sıktır.

Otistik Bozukluğun Sebebi Nedir?

Temel sebebin genelde genetik faktörler olduğu düşünülmektedir. Beyin yapısı ve işlevlerini inceleyen çalışmalarda beynin belli bölgelerinde işlev farklılığından söz edilmektedir.

Araştırmalar; frontal korteks, temporal korteks ve amigdala gibi beyin bölgelerinde yapısal farklılıklar bildirmektedir.

Otizm Ailenin Kötü Bakım Vermesi Sebebi ile Gelişebilir mi?
Otizm sadece kötü bakıma bağlı gelişmez. Çok ağır, kötü bakıma maruz kalanlarda otizme benzer tablolar söz konusudur ancak asıl sebep biyolojik yatkınlıktır. Sadece biyolojik yatkınlığı olan çocuklarda ilk yıllarda yeterli duygusal uyaran verilmezse daha ağır sosyal-iletişimsel aksamalar görülmektedir.

Otizmin Tedavisi Nasıldır?

Şu anki bilimsel kanıtlar erken ve iyi yapılandırılmış eğitim programlarının otizmin belirtilerini hafifletebildiği ve işlevlerini iyileştirdiğini göstermiştir.

Eğitim programları çocuğun yaşam becerilerini artırmalıdır. Öz bakım becerileri, sosyal beceriler, iletişimsel beceriler, tekrarlayıcı ve uygun olmayan davranışlarla baş etmeyi hedefleyen programlardır. Bu eğitimler ebeveyni aktif olarak sürece katmalıdır.

Çocuk psikiyatrları denetiminde bazı ilaç tedavileri olumsuz davranışları ve eklenen ruhsal sorunları düzeltmede yardımcı olabilir.

Önemli Uyarı: Alternatif tedaviler, diyet, hiperbarik oksijen, ağır metalden arıtma, nörofeedback gibi yöntemlerin hiçbir etkinliği bilimsel kaynaklarda bildirilmemektedir. Bu yöntemler ailenin maddi ve manevi olanaklarını boşa harcamalarına yol açmaktadır.

Takip Süreci

Bu tanıyı almış çocukların genelde pek çok meslek grubunun iş birliğiyle takip edilmeleri uygundur. Eğitsel tedavi özel eğitimciler tarafından yapılmaktadır. Özel eğitime devam eden bu çocuklar mutlaka belli aralıklarla (3-4 ayda bir) konunun uzmanı bir çocuk psikiyatrı tarafından değerlendirilmelidir.

Otistik bireylerde çok sık başka psikiyatrik ve davranışsal sorunlar (uyku, beslenme sorunları, öfke patlamaları, hiperaktivite, depresyon, kaygılar vb.) görülmektedir. Bu problemlerin tedavisi otizme oranla daha kolay olup psikiyatrik yardımdan yaralanabilirler.

Otizm ile ilgili Mitler